مرتضى مطهرى
75
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
ادامه بررسى « كون شىء من شىء » يادآورى معانى « علت مادى » بحث در بارهء تناهى علل به طور كلى بود ، اعم از علل فاعلى و قابلى و حتى صورى و غائى . بر امتناع لايتناهى بودن علل فاعلى برهان اقامه كردند كه گذشت . نوبت به علل مادى رسيد ، آن را هم تعريف كرديم و گفتيم كه مقصود از متناهى بودن علل مادى چيست و خود علل مادى به چه معنايى به كار مىرود . گفتيم علت مادى را دوجور تعريف مىكنند كه هر دو هم به يك اصل برمىگردد : گاهى علت مادى را به معنى حامل استعداد يك شئ به كار مىبرند ، يعنى آن چيزى كه قبل از اينكه آن شئ فعليت پيدا كند استعداد آن شئ را حمل مىكرده و مستعدِ شدنِ آن بوده است . ثابت شده كه در عالم ، هيچ حادثى ابتدا به ساكن بهوجود نمىآيد . هر حادثى مسبوق است به مادهاى و مدتى ، مسبوق است به حامل استعدادى . آن شيئى كه استعداد وجود شئ ديگر را حمل مىكند و آن شئ ديگر به موجب آن استعداد در آن محل پيدا مىشود ، آن را « ماده » مىگويند . گاهى هم كلمهء « ماده » را به معنى « قابل » بيان مىكنند ، يعنى آن چيزى كه فعليت را قبول كرده و حامل فعليت شده است . در واقع حامل قوه و حامل فعليت ، هردو يكى است ، يعنى همان كه در ابتدا حامل استعداد بود همان است كه بعد حامل فعليت